Advocaat, mediator of notaris?

Ga je scheiden, dan is een van de eerste vragen bij wie je moet zijn: een advocaat, mediator of notaris. Het eerlijke antwoord is dat het meestal geen kwestie van kiezen is. De drie vullen elkaar aan, en in veel scheidingen komen er twee van de drie aan te pas. Wat je wel kunt kiezen is de volgorde en dat bepaalt voor een groot deel wat het kost en hoe lang het duurt.

Hieronder lees je precies wie wat mag doen, in welke situaties je géén rechter nodig hebt, en hoe je de route kiest die bij jullie past.

Het hardnekkigste misverstand

Je leest vaak dat een scheiding altijd via een advocaat en de rechtbank loopt. Voor een huwelijk klopt dat: het verzoekschrift tot echtscheiding moet door een advocaat worden ondertekend en bij de rechtbank worden ingediend. Doe je dat zelf, dan word je niet-ontvankelijk verklaard. Een mediator of notaris kan die stap niet voor je zetten.

Maar niet iedereen die uit elkaar gaat, is getrouwd. En dan ligt het anders:

• Geregistreerd partnerschap, geen minderjarige kinderen, en jullie zijn het eens? Dan hoeft er helemaal geen rechter aan te pas te komen. Een advocaat of een notaris stelt een beëindigingsovereenkomst op en ondertekent een verklaring. Die schrijf je binnen drie maanden in bij de burgerlijke stand en daarmee is het partnerschap beëindigd.
• Woonden jullie samen? Dan is er juridisch niets te ontbinden. Geen rechter, geen advocaat. Wel verstandig: een notaris voor het beëindigen van het samenlevingscontract en de verdeling van de woning.

Met minderjarige kinderen, of als jullie het oneens zijn, gaat het altijd wel via de rechtbank, ook bij een geregistreerd partnerschap.

Wat doet een echtscheidingsadvocaat?

De advocaat is de enige die namens jou naar de rechtbank kan. Die stelt het verzoekschrift op, dient het in en voert de procedure. Daarnaast behartigt een advocaat jouw belang, dat is het wezenlijke verschil met een mediator.

Een advocaat is de aangewezen route als jullie er samen niet uitkomen, als er wantrouwen is, als je ex niet meewerkt, of als er met spoed iets geregeld moet worden zoals een voorlopige voorziening over de woning of de kinderen.

Er bestaat ook een tussenvorm: de bemiddelend advocaat of advocaat-mediator, die beide partners tegelijk begeleidt en daarna zelf het gezamenlijke verzoekschrift indient. Dat scheelt een schakel.

Wat doet een scheidingsmediator?

De mediator begeleidt jullie samen naar afspraken en legt die vast in een echtscheidingsconvenant en, als er kinderen zijn, een ouderschapsplan. Een mediator kiest geen partij en werkt voor jullie allebei.

Belangrijk om te weten: de mediator regelt de inhoud, niet de formele indiening. Ben je getrouwd, dan is er daarna nog steeds een advocaat nodig om het verzoekschrift in te dienen. Veel mediators werken daarvoor samen met een vaste advocaat, of zijn zelf advocaat-mediator.

Mediation werkt als jullie allebei bereid zijn te praten. Het hoeft niet gezellig te zijn en jullie hoeven het niet overal over eens te zijn, de bereidheid om er samen uit te komen volstaat.

Wat doet de notaris?

De notaris komt in beeld zodra er eigendom of vermogen verdeeld moet worden. Alleen een notaris kan een akte passeren, en zonder die akte wordt een woning niet op naam van één van beiden gezet.

• De akte van verdeling als een van jullie de woning overneemt.
• Huwelijkse voorwaarden opheffen, wijzigen of uitvoeren.
• Het samenlevingscontract beëindigen.
• Je testament aanpassen — vaak vergeten, terwijl je ex anders erfgenaam blijft.
• De beëindiging van een geregistreerd partnerschap zonder minderjarige kinderen.

Sommige notarissen zijn ook geregistreerd mediator en kunnen het hele traject begeleiden. Dat is vooral interessant als de woning of het vermogen het zwaartepunt van jullie scheiding vormt.

Zo kies je: vijf mogelijke situaties met mogelijke stappen

1. Getrouwd, jullie zijn het eens, wel of geen kinderen. Mediator voor de afspraken, daarna een advocaat voor het gezamenlijke verzoekschrift. Vaak de goedkoopste en snelste route.
2. Getrouwd en jullie komen er niet uit. Ieder een eigen advocaat. Mediation kan later alsnog, en dat gebeurt vaker dan je denkt.
3. Er is een koopwoning, onderneming of huwelijkse voorwaarden. Notaris voor de afspraken en vastlegging in een akte.
4. Geregistreerd partnerschap, geen minderjarige kinderen, jullie zijn het eens. Advocaat óf notaris, en geen rechtbank. De snelste route die er is.
5. Jullie woonden samen. Notaris voor woning en contract, eventueel een mediator voor de afspraken over de kinderen. Een advocaat is alleen nodig als jullie er niet uitkomen.

Wat scheelt het in kosten?

Flink. Een mediationtraject kost doorgaans € 1.500 tot € 4.500 in totaal, samen te delen. Procederen met ieder een eigen advocaat loopt al snel op naar € 5.000 tot € 10.000 per persoon.

Het verschil is nog groter als je in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand. De eigen bijdrage voor mediation is in 2026 € 69 of € 138 per persoon. Voor een eigen advocaat in personen- en familierecht ligt die tussen € 448 en € 1.120 per persoon. Is er geen zwaarwegend conflict, dan is mediation simpelweg de verstandigste keuze. Meer hierover lees je op onze pagina wat kost scheiden.

Waar let je op bij het kiezen?

Alle drie de beroepen kennen een eigen kwaliteitsregister en moeten voldoen aan bepaalde regels. Daar kun je op afgaan:

• vFAS — de vereniging van familierechtadvocaten en scheidingsmediators. Leden hebben een specialisatieopleiding gevolgd.
• MfN — het register van Mediatorsfederatie Nederland, het enige erkende mediatorsregister in Nederland.
• KNB — de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, waarbij elke notaris is aangesloten.

Vraag verder altijd naar ervaring met jouw type situatie. Een advocaat die vooral ondernemersscheidingen doet, is een andere keuze dan een die gespecialiseerd is in complexe omgangszaken.

Gaat dit nog veranderen?

Mogelijk. In mei 2026 verscheen een onderzoek van het WODC naar scheiden zonder rechter, met acht mogelijke varianten waarin stellen zonder minderjarige kinderen buiten de rechtbank om zouden kunnen scheiden. De onderzoekers vonden geen bewijs dat dat sneller of goedkoper is; invoering is vooral een politieke keuze. De notariële beroepsorganisatie pleit al langer voor een grotere rol van de notaris.

Voorlopig verandert er niets: voor een huwelijk blijft de gang naar de rechtbank via een advocaat verplicht.

Kort samengevat

• Getrouwd? Dan is een advocaat verplicht voor de indiening bij de rechtbank.
• Eens met elkaar? Begin bij een mediator, dat scheelt tijd en geld.
• Een woning of vermogen te verdelen? Betrek de notaris vroeg.
• Geregistreerd partnerschap zonder minderjarige kinderen, of samenwonend? Dan kan het vaak zonder rechter.
• Conflict of onveilige situatie? Schakel direct een eigen advocaat in.

Meer lezen

• Wat kost een scheiding?
• Geregistreerd partnerschap ontbinden
• Het proces van een echtscheiding
• Veelgestelde vragen bij scheiden

Dit artikel geeft algemene informatie en is bijgewerkt in september 2026. Twijfel je welke route bij jouw situatie past? Via Scheidingportal.nl kom je kosteloos in contact met een expert bij jou in de buurt.